ELM
Elm, İslamda çox böyük əhəmiyyətə malik olan bir dəyərdir. İslam dini, elmə verdiyi dəyər ilə insanları düşünməyə, öyrənməyə və insanlıq üçün faydalı olan biliklər əldə etməyə təşviq edir. Elm, həm dünya həyatının yaxşılaşdırılması, həm də axirət həyatının inkişafı üçün vacibdir. İslam, insanları sadəcə dini elmlər ilə deyil, həm də dünya elmləri ilə maraqlanmağa və bu sahədə biliyini artırmağa dəvət edir.
1. Quranda elmə verilən dəyər
Qurani-Kərimdə elmə çox böyük dəyər verilir. Elm, insanın Allahı tanıması, onun yaratdıqlarını başa düşməsi və bu dünyada faydalı işlər görməsi üçün əsas vasitədir. Çünki elmsiz insan əksər hallarda yaxşı iş görmək niyyətində olsa belə daha çox xətalar edə bilir və bu onun yaxşı əməlini də puç edə bilir. Quranda elmin əhəmiyyətini və ondan necə istifadə edilməsi lazım olduğunu bildirən bir çox ayələr mövcuddur.
- Quran buyurur: “De: ‘Ey mənim Rəbbim! Mənə elmimi artır!’”.[1]
- Başqa bir ayədə: “İnsanlara öyrədilməyənləri bilən Allah, onlardan çoxdur”.[2]
2. Elm və Əhli-Beyt (ə)
Peyğəmbər (s) elmə çox böyük dəyər vermişdir və insanların elm əldə etmələrini əmr etmişdir. Həmçinin, İslamın ilk illərində səhabələrinə elm öyrədib, onları yaxşı alimlər halına gətirmişdir. Əhli-Beyt(ə) də elmin əhəmiyyətini vurğulamışdır. Onlar yalnız dini sahədə deyil, həm də hər sahədə biliklərə diqqət yetirmişlər.
1. Peyğəmbər (s) buyurur: “Elm öyrənmək hər bir müsəlmana vacibdir”.[3]
2. İmam Əli (ə) buyurur: “Elm sərvətdən daha üstündür. Çünki elm səni qoruyar, ancaq sən sərvəti qoruyursan”.[4]
3. İmam Baqir (ə) buyurur: “Alimlərin mürəkkəbi şəhidlərin qanı ilə birgə tərəzidə çəkilər və alimlərin mürəkkəbi daha ağır gələr”.[5]
4. İmam Cəfər Sadiq (ə) buyurur: “Elm öyrənin və onunla bəzənin. Çünki elm sizin yolunuzu işıqlandıran bir çıraqdır”.[6]
5. İmam Əli (ə) buyurur: “Elmin başı Allaha təqvalı olmaqdır”.[7]
6. İmam Əli (ə) buyurur: “Elm, mal-dövlətdən daha yaxşıdır. Çünki mal-səninlə olarsa, sən onu itirə bilərsən, ancaq elm səninlə olduğu müddətcə sən onu itirməzsən”.[8]
3. Elm cəmiyyətdəki rolu
İslamda elm yalnız fərdi inkişaf üçün deyil, həm də cəmiyyətin rifahı üçün vacibdir. Elm, insanların sosial vəziyyətlərini yaxşılaşdırmağa, cəmiyyətin tərəqqisinə və sülhə xidmət edir. İslam, elmə yüksək dəyər verərək insanların düşünmə, təcrübə etmə və öyrənmə azadlığını tanıyır.
• İmam Sadiq (ə) buyurur: “Elm, insanı yüksək məqama çatdıran bir vasitədir”.[9]
4. Elmsizliyin zərərləri
Elmsizlik, cəmiyyətdə böyük problemlərə səbəb ola bilər. Əgər insanlar elmə diqqət etməsələr, nəinki şəxsi inkişafları, həm də cəmiyyətin inkişafı zəif olar. Elmsiz cəmiyyətlərdə cahillik, zülm və ədalətsizlik daha çox yayılır. İnkişaf mənfiyə doğru gedir və bütün yaxşı işlər, adət-ənənələr aradan gedər. Çünki elmsiz cəmiyyət öz haqqında belə nəyin yaxşı və nəyin pis olduğuna qərar verə bilməz.
1. İmam Əli (ə) buyurur: “Cahillik ölüm kimidir. Çünki cahil diri olsa da, ölü kimidir”.[10]
2. İmam Əli (ə) buyurur: “Cahillər arasında alim olmaq ölülər arasında diri olmaq kimidir”.[11]
3. İmam Cəfər Sadiq (ə) buyurur: “Elmi olmayanın dəyəri də olmaz”.[12]
4. İmam Baqir (ə) buyurur: “Cahil insanın səadətə çatması mümkün deyil”.[13]
5. İmam Əli (ə) buyurur: “Cahilin sözü öz zərərinə, elmin sözü isə sahibinin xeyrinədir”.[14]
6. İmam Əli (ə) buyurur: “Cahillik, ən böyük xəstəlikdir. Elm isə, ən böyük şəfadır”.[15]
İslamda elm yalnız fərdi inkişaf üçün deyil, həm də cəmiyyətin yaxşılaşdırılması və insanlıq üçün faydalı işlərin görülməsi məqsədi güdür. Elmə verilən bu böyük əhəmiyyət, həm dini, həm də dünyəvi sahələrdə insanların doğru yol tapmalarını təmin edir. Elmsizlik isə cəmiyyətdə zülm, cahillik və ədalətsizliyin yayılmasına səbəb ola bilər. Buna görə də, İslam hər bir mömini elm əldə etməyə, təhsil almağa və insanlıq üçün faydalı biliklər öyrənməyə təşviq edir.
“Şəriət güzgüsü” kitabından
[1] Taha surəsi, 114
[2] Mücadilə surəsi, 11
[3] Əl-Kafi, c. 1, s. 30
[4] Nəhcül-Bəlağə, hikmətli kəlamlar, 147
[5] Biharul-Ənvar, c. 2, s. 16
[6] Əl-Kafi, c. 1, s. 35
[7] Ğurarul-Hikəm, 2963
[8] Nəhcül-Bəlağə, Hikmət 132
[9] Əl-Kafi, c. 1, s. 11
[10] Nəhcül-Bəlağə, hikmətli kəlamlar, 38
[11] Ğurar əl-Hikəm, 2087
[12] Tuhəful-Uqul, s. 357
[13] Əl-Kafi, c. 1, s. 40
[14] Ğurarul-Hikəm, 2921
[15] Nəhcül-Bəlağə, 49
