Niyyət
Niyyət – əməlin ruhudur
Hər bir əməl niyyətlə ölçülür və onun dəyəri niyyətin saflığına bağlıdır. İslamda niyyət sadəcə bir fikir və ya daxili istək deyil, eyni zamanda bir əməlin mahiyyətini və qəbul olunmasını təyin edən əsas amildir. İnsan niyyət etmədən bir ibadətə və ya yaxşı əmələ başladıqda, o əməl kamil olmaz. Ya da əksinə, səhv niyyət insana nəinki fayda verər, zərər də vura bilər. Bu səbəbdən niyyətin saflığı və düzgünlüyü çox önəmli məsələlərdən biridir.
Niyyətin əsas qaydası
Niyyətin ən mühüm xüsusiyyəti onun ixlasla, yəni yalnız Allaha xatir olmasıdır. Əgər bir əməl Allahın razılığı üçün olarsa, o əməl qəbul olunar və insana böyük mənəvi dərəcələr qazandırar.
- İmam Əli (ə) buyurur: “Hər bir əməl niyyətə bağlıdır. Hər kəsin niyyəti nədirsə, onun savabı da ona görə verilər.” (Nəhcül-Bəlağə, hikmət 338)
- İmam Sadiq (ə) buyurur: “Əgər bir kəs Allahın razılığı üçün bir əməl etsə, Allah onu qəbul edər. Amma insan bu əməli başqalarına göstərmək üçün edərsə, o əməl dəyərsiz olar.” (Əl-Kafi, c. 2, səh. 293)
Bu hədislər göstərir ki, niyyət əməlin ruhudur və niyyətsiz bir əməl cansız bir bədən kimidir. Hər bir ibadət və xeyirxah əməl yalnız Allahın razılığı üçün edilməlidir. Əgər insan ibadətini, yaxşı əməllərini insanların tərifini qazanmaq və ya dünyəvi məqsədlər üçün edərsə, bu, riyakarlığa çevrilər və Allah yanında heç bir dəyəri qalmaz.
- İmam Əli (ə) buyurur: “Həqiqətən, Allah ancaq ixlasla yerinə yetirilən əməlləri qəbul edər.” (Nəhcül-Bəlağə, hikmət 237)
- İmam Səccad (ə) buyurur: “Ey Allah! Məni elə bir bəndə et ki, yalnız Sənin razılığın üçün ibadət edim və heç kimin tərifini və ya diqqətini ummayım.” (Səhifeyi-Səccadiyyə, dua 20)
- İmam Əli (ə) buyurur: “Niyyətin təmizliyi, əməlinin düzgünlüyüdür. Əgər bir insan niyyətində saf olarsa, Allah onun əməlini düzgün edər.” (Nəhcül-Bəlağə)
- İmam Hüseyn (ə) buyurur: “Niyyət Allah üçün olarsa, insanın hər bir əməlinin nəticəsi yaxşı olacaqdır. Kim Allah üçün bir niyyətlə hərəkət edər, Allah onun işlərini düzgün yönəldər.” (Bihar al-Anvar)
Səhv niyyətin fəsadı
Əgər insan bir əməlin daxilində riyakarlıq, dünya məhəbbəti və ya başqa qeyri-ilahi məqsədlər daşıyarsa, həmin əməl batil olar və savab gətirməz. Əksinə, bu cür niyyət insanı mənəvi cəhətdən ziyana uğradar.
- İmam Sadiq (ə) buyurur: “Hər kəs başqalarına göstərmək üçün ibadət edərsə, onun ibadəti batil olar. O, insanlar üçün namaz qılar, amma Allah ona cəza verər.” (Əl-Kafi, c. 2, səh. 293)
- İmam Əli (ə) buyurur: “Səhv niyyətlə edilən bir əməl, susuz insanın miraj görməsi kimidir – o, sonda heç nə əldə etməz.” (Nəhcül-Bəlağə, hikmət 121)
Niyyət hər bir əməl üçün əsas şərtdir. O, əməlin ruhu və mahiyyətidir. Əgər insan ixlasla, yəni yalnız Allahın razılığı üçün bir iş görərsə, həmin əməl həm dünyada, həm də axirətdə bərəkətli olar. Lakin səhv niyyət, xüsusilə riyakarlıq və insanların tərifini qazanmaq istəyi, insanı mənəvi cəhətdən məhv edər və çəkdiyi zəhmət hədər olar.
- İmam Sadiq (ə) buyurur: “İmanın ən möhkəm ipi Allah xatirinə sevmək, Onun xatirinə nifrət etmək, Allah xatirinə əta etmək və Onun xatirinə əsirgəməkdir”.
- İmam Sadiqdən (ə) belə nəql edilir: “Kim Allah üçün iş görərsə, onun mükafatı Allaha məxsusdur. Kim camaat üçün iş görərsə, onun mükafatı insanların üzərində olar. Hər bir riya (ikiüzlülük, fırıldaq) şirkdir (günahdır və Allahın varlığına şərik qoşmaqdır)”.
- Cəmil ibn Dərrac İmam Sadiqdən (ə) belə nəql edir: “Əgər bəndə günah etmək niyyətində olarsa, (günahı icra etmədikcə) onun üçün heç bir şey yazılmaz. Əgər yaxşılıq etmək niyyətində olarsa, onun üçün (mükafat) yazılar”.
- Əbu Bəsir İmam Sadiqdən (ə) belə nəql edir: “Qiyamət günü namaz qılan bir bəndə gətirəcəklər. O, belə deyəcək: “Ey Rəbbim! Sənin razılığını qazanmaq üçün namaz qıldım”. Ona belə deyiləcək: “Sən namazı “Nə gözəl namazdır!” deyilməsi üçün qıldın. (Buna görə də,) onu Cəhənnəmə aparın!”
Müharibə (cihad) etmiş bəndə gətirəcəklər. O, belə deyəcək: “Ey Rəbbim! Sənin razılığını qazanmaq üçün döyüşdüm”. Ona belə deyiləcək: “Sən: “Filankəs necə də igiddir! – deyilməsi üçün döyüşdün. (Buna görə də,) onu Cəhənnəmə aparın!”
Quran öyrənmiş bəndə gətirəcəklər. O, belə deyəcək: “Ey Rəbbim! Sənin razılığını qazanmaq üçün Quranı öyrəndim”. Ona belə deyiləcək: “Sən: “Filankəsin səsi necə də gözəldir!” – deyilməsi üçün öyrəndin. (Buna görə də,) onu Cəhənnəmə aparın!”
Malını xərcləyən bəndə gətirəcəklər. O, belə deyəcək: “Ey Rəbbim! Sənin razılığını qazanmaq üçün xərclədim”. Ona belə deyiləcək: “Sən: “Filankəs necə də səxavətlidir!” deyilməsi üçün pul xərclədin. (Buna görə də,) onu Cəhənnəmə aparın!”(Sonda qeyd edilən hədislər Əl-Məhasin kitabındandır.)
İstinad: Şəriət güzgüsü kitabı
